XÁC ĐỊNH XUẤT XỨ VIỆT NAM ĐỐI VỚI HÀNG HÓA SẢN XUẤT, LƯU THÔNG TRONG NƯỚC

ĐỐI VỚI HÀNG HÓA SẢN XUẤT, LƯU THÔNG TRONG NƯỚC

Ngày 09/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước (“Nghị định 384”). Có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, Nghị định 384 lần đầu tiên đặt ra tiêu chí xác định “xuất xứ Việt Nam” cho hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp tự xác định, khai báo và chứng minh được xuất xứ hàng hóa của mình.

1. Phạm vi điều chỉnh

Nghị định 384 điều chỉnh việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước, bao gồm: tiêu chí xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam (hàng hóa có xuất xứ thuần túy và không thuần túy Việt Nam); các công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được xét đến khi xác định xuất xứ; và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tuy nhiên, Nghị định 384 không điều chỉnh: (i) việc xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhằm áp dụng các biện pháp chứng nhận xuất xứ; (ii) yêu cầu về cách thức ghi nhãn hàng hóa và thể hiện các nội dung bắt buộc khác trên nhãn; và (iii) hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Các nội dung này được thực hiện theo quy định pháp luật chuyên ngành tương ứng.

2. Tiêu chí xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam

Theo Nghị định 384, hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam khi thuộc một trong hai trường hợp: hàng hóa có xuất xứ thuần túy Việt Nam hoặc hàng hóa có xuất xứ không thuần túy Việt Nam.

2.1. Hàng hóa có xuất xứ thuần túy Việt Nam

Hàng hóa có xuất xứ thuần túy Việt Nam là hàng hóa được thu được toàn bộ, trồng trọt, thu hoạch hoặc sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam, bao gồm:

(a) Cây trồng và các sản phẩm từ cây trồng được trồng và thu hoạch tại Việt Nam.

(b) Động vật sống được sinh ra hoặc nuôi dưỡng tại Việt Nam.

(c) Các sản phẩm thu được từ động vật được sinh ra hoặc nuôi dưỡng tại Việt Nam.

(d) Các sản phẩm thu được từ hoạt động săn bắt, đặt bẫy, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, thu lượm hoặc săn bắn tại Việt Nam.

(e) Khoáng sản và các chất sẵn có trong tự nhiên được khai thác hoặc lấy ra từ đất, nước, đáy biển hoặc lòng đất dưới đáy biển của Việt Nam.

(f) Các sản phẩm khai thác từ vùng nước, đáy biển hoặc lòng đất dưới đáy biển bên ngoài lãnh hải Việt Nam, với điều kiện Việt Nam có quyền khai thác đối với vùng nước, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển đó theo luật pháp quốc tế.

(g) Cá và các sản phẩm hải sản đánh bắt ngoài biển bởi tàu được đăng ký tại Việt Nam và treo cờ Việt Nam.

(h) Các sản phẩm được chế biến hoặc sản xuất ngay trên tàu từ cá và các sản phẩm hải sản khác đánh bắt ở vùng biển cả bởi tàu được đăng ký tại Việt Nam và treo cờ Việt Nam.

(i) Phế liệu, phế thải có nguồn gốc từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng tại Việt Nam và không còn thực hiện được chức năng ban đầu.

(j) Hàng hóa thu được hoặc được sản xuất từ các sản phẩm nêu trên.

2.2. Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy Việt Nam

Hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu không có xuất xứ Việt Nam vẫn có thể được công nhận có xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng một trong hai tiêu chí sau:

(a) Chuyển đổi mã số hàng hóa: Nguyên liệu không có xuất xứ trải qua quá trình sản xuất tại Việt Nam, tạo ra thành phẩm có mã HS khác với mã HS của nguyên liệu ở cấp 4 số.

(b) Hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) đạt tối thiểu 30%, được tính theo một trong hai công thức sau:

Trị giá của vật liệu đóng gói và bao bì cấu thành một bộ phận không tách rời của hàng hóa được tính vào hàm lượng VVC. Đối với sản phẩm công nghệ thông tin và công nghệ số, một số chi phí tạo ra giá trị tại Việt Nam như nghiên cứu và phát triển, thiết kế, lập trình, số hóa, tự động hóa, kiểm thử kỹ thuật và bảo đảm chất lượng phần mềm gắn với quá trình phát triển sản phẩm có thể được tính vào hàm lượng VVC theo quy định cụ thể.

3. Các công đoạn và yếu tố không làm phát sinh xuất xứ Việt Nam

3.1. Công đoạn gia công, chế biến đơn giản

Công đoạn gia công, chế biến đơn giản là các hoạt động không đòi hỏi kỹ năng đặc biệt hoặc máy móc, dây chuyền, thiết bị chuyên dụng, do đó không được xét đến khi xác định xuất xứ Việt Nam của hàng hóa, dù được thực hiện riêng lẻ hay kết hợp. Nhóm này bao gồm: bảo quản hàng hóa trong quá trình vận chuyển và lưu kho (như thông gió, phơi khô, làm lạnh, ướp muối, xử lý bằng khí sulphur dioxide); làm sạch, lọc bụi, tẩy gỉ, tẩy dầu mỡ, sơn hoặc phủ bề mặt; các hoạt động đóng gói như thay đổi bao bì, tháo dỡ kiện hàng, đóng gói hoặc tách lô hàng, hoặc đóng chai, đóng lon, đóng túi, đóng hộp đơn giản. Bên cạnh đó, việc gắn hoặc in nhãn hiệu, nhãn, logo lên sản phẩm hoặc bao bì; pha trộn đơn giản; mài sắc hoặc cắt đơn giản; là ủi vải; kiểm tra, thử nghiệm đơn giản; và giết mổ động vật đều được xếp vào công đoạn gia công, chế biến đơn giản, không làm phát sinh xuất xứ Việt Nam.

3.2. Các yếu tố không được xét đến khi xác định xuất xứ Việt Nam

Các yếu tố được sử dụng trong quá trình sản xuất, kiểm tra hoặc thử nghiệm nhưng không cấu thành hàng hóa cũng không được xét đến khi xác định xuất xứ. Các yếu tố này bao gồm: nhiên liệu, năng lượng, chất xúc tác và dung môi; dụng cụ, mẫu, khuôn và khuôn đúc; găng tay, quần áo và thiết bị bảo hộ an toàn; phụ tùng và vật liệu dùng để bảo dưỡng nhà xưởng, máy móc và thiết bị kiểm tra; dầu nhờn, mỡ bôi trơn; và các nguyên vật liệu khác không cấu thành hàng hóa.

4. Khuyến nghị dành cho doanh nghiệp sản xuất

Để tuân thủ Nghị định 384, doanh nghiệp nên cân nhắc thực hiện các bước sau:

(a) Rà soát danh mục sản phẩm đang ghi nhãn xuất xứ Việt Nam và xác định từng sản phẩm thuộc nhóm hàng hóa có xuất xứ thuần túy hay không thuần túy Việt Nam.

(b) Rà soát quy trình sản xuất, nguồn cung nguyên liệu và các yếu tố sản xuất khác để đánh giá hàng hóa có đạt ngưỡng VVC để được công nhận xuất xứ Việt Nam hay không. Trường hợp chưa đáp ứng, doanh nghiệp nên cân nhắc điều chỉnh phù hợp để đáp ứng tiêu chí theo quy định.

(c) Trường hợp hàng hóa không đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, tránh sử dụng các cụm từ có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.

(d) Lưu giữ hồ sơ, chứng từ chứng minh xuất xứ hàng hóa, bao gồm hóa đơn mua hàng, bảng định mức nguyên vật liệu, mô tả quy trình sản xuất và các tài liệu liên quan khác, để xuất trình cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu trong quá trình thanh tra, kiểm tra.

5. Kết luận

Nghị định 384 đặt ra tiêu chí cụ thể để xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin xuất xứ đã công bố. Do đó, doanh nghiệp nên chủ động rà soát xuất xứ nguyên liệu, quy trình sản xuất và hồ sơ chứng minh trước khi Nghị định 384 có hiệu lực vào ngày 01/01/2027. Việc này giúp bảo đảm thông tin ghi nhãn và khai báo xuất xứ có đủ căn cứ pháp lý, giảm thiểu rủi ro khi bị thanh tra, kiểm tra, đồng thời bảo vệ uy tín thương hiệu trên thị trường. Hàng hóa đã ghi nhãn thể hiện xuất xứ Việt Nam theo đúng quy định pháp luật trước thời điểm Nghị định 384 có hiệu lực được tiếp tục sử dụng nhãn đó cho đến khi hết hạn sử dụng hoặc tiêu thụ hết. Doanh nghiệp sản xuất không bắt buộc phải thu hồi hoặc ghi nhãn lại đối với hàng tồn kho đáp ứng quy định, theo các quy định chuyển tiếp của Nghị định 384.